Trả lời được câu hỏi này chúng ta sẽ biết được là mình có giàu nhờ may mắn hay không, và hiểu được nguồn gốc của sự giàu có thì mới có thể tái lập nó để duy trì và tăng cường sự thịnh vượng được. Nếu chúng ta may mắn, chúng ta có quyền tận hưởng sự may mắn đó, nhưng làm sao để tiếp tục may mắn?
Đất nước phát triển tạo ra nhiều tài sản dư thừa
Giàu có không quan trọng bằng cách tạo nên giàu có là vậy. Khi sống trong một đất nước đang phát triển thì nhiều khi ngồi không cũng thấy mình đang giàu lên. Đúng là hơi nói quá, nhưng thật vậy, khi bạn có nắm giữ một tài sản hay một công việc, thì nếu đang sinh sống trong một đất nước đang phát triển thì hoặc bạn sẽ thấy tài sản của mình tăng giá, hoặc bạn sẽ thấy thu nhập của mình tăng. Như các nhà nông ở Việt Nam đột nhiên giàu lên nhờ đất tăng giá chẳng hạn.
Ở các đất nước như Việt Nam thì việc sở hữu nhiều tài sản, hay nhiều tiền trong tay là giàu có, nhưng thực ra tiền chỉ là một công cụ để nhà nước thực hiện phân phối tài sản trong toàn dân. Trong đó, với nền kinh tế thị trường, chúng ta đang phân phối tài sản tới nhiều hơn cho những người tạo ra nhiều giá trị thặng dư cho xã hội hay nhiều giá trị thặng dư cho người khác.
Kinh tế thị trường, lạm phát
Bản chất của nền kinh tế thị trường là nơi tiền (vật ngang giá) sẽ được phân phối nhiều hơn tới người mang lại nhiều lợi ích cho người khác, mà ít người làm được tương đương (cầu lớn hơn cung). Ví dụ như nhà buôn tạp hóa giúp người mua dễ tiếp cận hàng hóa thiết yếu, nhà nông giúp tạo ra lương thực cho xã hội. Giả sử con người trong xã hội này chỉ cần ăn thôi mà không có bất cứ nhu cầu gì khác, và lượng tiền trong xã hội là hữu hạn (nhà nước không phát hành thêm tiền), thì theo thời gian, càng ngày sẽ càng nhiều tiền chạy về với người làm nông nghiệp. Nhà nông sẽ ngày càng có nhiều tiền, còn người khác sẽ ngày càng có ít tiền. Môi trường tiền tệ như vậy tạo ra nền kinh tế giảm phát, khi đồng tiền không bị mất giá đi, nhà nông không có nhu cầu xài tiền sẽ cất giữ tiền ở nhà và không tái đưa vào lưu thông. Tiền càng tăng giá thì lại càng nhiều người muốn giữ tiền và hạn chế lưu thông tiền.
Từ ví dụ trên ta thấy được lý do vì sao đồng tiền phải mất giá liên tục, nhà nước phải duy trì tốc độ mất giá của đồng tiền phù hợp. Nếu tiền mất giá quá nhanh, uy tín của đồng tiền sẽ bị mất đi, người dân sẽ có xu hướng sử dụng vật ngang giá khác thay thế, như ngoại tệ, vàng chẳng hạn. Lịch sử Việt Nam khoảng những năm trước 2000, khi nhà cửa được định giá bằng vàng và nhà nước phải ra tay chống vàng hóa nền kinh tế, hay chống mất uy tín đồng Việt Nam Đồng. Nhưng ngược lại, nếu tiền mất giá quá chậm (chậm hơn các tài sản khác), người dân sẽ có xu hướng tích lũy tiền và ít giao dịch, như vậy thì lại làm nền kinh tế kém phát triển. Nhà hiền triết xứ Omaha, Warrent Buffet từng nói rằng: lạm phát là một loại thuế ẩn. Và thật vậy, tất cả các quốc gia sẽ đều điều tiết để đồng tiền pháp định của họ phải mất giá đều đặn mỗi năm một ít, và không được để nó giữ giá hay tăng giá. Đây chính là lý do mà chúng ta không thể và cũng không nên tích lũy tài sản là tiền pháp định, nổi lo lạm phát sẽ khiến tài sản của chúng ta mất giá, và đây là động lực buộc chúng ta phải chuyển tiền thành các loại tài sản khác khi chúng ta có được tích lũy.
Cám dỗ từ thị trường có quá nhiều kênh đầu tư
Thật vậy, khi người ta cố gắng nhét một cái gì đó vào tay bạn, thì đó khó có khả năng là một tài sản tốt được. Và đối với một cá nhân đột nhiên giàu lên từ may mắn, việc nắm giữ một lượng tiền trong tay và thấy nó mất đi giá trị hàng năm, sẽ gây ra nổi lo sợ là phải đầu tư vào đâu, phải làm gì để giữ giá trị. Và một con người chưa từng có kinh nghiệm, hay kỹ năng giữ tiền, chưa có khả năng quản lý tài sản hay định giá tài sản thì rủi ro bị lợi dụng, lừa đảo là rất lớn. Đó là chưa kể tới những cám dỗ đột nhiên xuất hiện khi xã hội biết bạn là người có nhiều tiền.
Vì sao giữ tiền khó hơn kiếm tiền
Kỹ năng kiếm tiền, tạo ra thu nhập bằng một công việc nào đó, có thể được đào tạo bởi hơn 2000 trường đại học và trường nghề trên đất nước này. Nhưng phần ít trong đó là đào tạo về tài chính, kế toán, là những kiến thức quan trọng trong giữ tiền. Kể cả những nhà đầu tư hàng đầu thế giới (như Warrent Buffet hay Charlie Munger), hay những người được đào tạo cực kỳ xuất sắc trong lĩnh vực tài chính cũng không thể đảm bảo được là danh mục tài sản của mình luôn tăng trưởng, hay luôn an toàn, hay luôn chống lại được lạm phát.
Nói vậy để thấy được là giữ được tài sản mà mình đã dày công tạo ra được khó như thế nào, trong quá trình tích lũy từng chút, chúng ta sẽ vô tình trải qua những thăng trầm của thử thách giữ tài sản. Nhưng đối với những cá nhân đột nhiên giàu có nhanh chóng mà không có sự tích lũy năng lực giữ tài sản, rủi ro mất mát là rất lớn.
Đầu tư có lãi một lần chưa chắc là bền vững
Nói về chuyện may mắn, đôi khi, có nhiều thứ chúng ta đạt được mà chúng ta không biết được là do may mắn. Xác định được một thứ chúng ta có được có phải là may mắn hay không thì chúng ta phải thử xem, chúng ta có tái lập lại được sự thành công đó hay không. Nếu tái lập được thành một mô hình kinh doanh bền vững, luôn tạo ra lợi nhuận thì quá tuyệt vời.
Trong thị trường chứng khoán luôn có những cái bẫy, khi thị trường lên chung thì mua gì cũng lãi, thực tế là phần lớn nhà đầu tư sẽ lãi khi thị trường lên, nhưng khi thị trường xuống thì mới lộ rõ được ai mới là người không sống nhờ may mắn. "Khi thủy triều xuống mới biết được ai đang bơi mà không mặc quần".
Làm sao để tránh vấp phải thất bại nhờ thành công may mắn
Sự khiêm nhường và luôn cẩn trọng với mọi quyết định của chính mình, kể cả quyết định đó đã từng thành công trong quá khứ. Hay nói chuyên nghiệp một chút là phải luôn biết quản trị rủi ro, chúng ta phải luôn đặt ra câu hỏi rằng khoản đặt cược này rủi ro lớn nhất là mất đi bao nhiêu, và chúng ta có chấp nhận được sự mất mát đó hay không, song song với lợi nhuận mà nó mang lại.
Thầy dạy xác xuất thống kê của tôi từng nói rằng: người hiểu về xác xuất sẽ không bao giờ mua vé số kiến thiết. Một người thầy khác của tôi thì dạy rằng: ai nắm được công thức Bayes (một công thức nổi tiếng trong xác xuất thống kê) thì trên thông thiên văn, dưới tường địa lý. Nếu ta tính được xác xuất thành công và xác xuất thất bại của một ván cược và chọn phe có kỳ vọng thắng tốt hơn thì về lâu dài, tỷ lệ thắng của chúng ta sẽ cao hơn. Một lần sai vẫn có thể là một phần của một phương pháp đúng. Ngược lại, một lần đúng cũng có thể là một hành trình của một chuỗi trong phương pháp sai. Tìm ra phương pháp đúng bằng cách liên tục nâng cao kiến thức của bản thân mình và hiểu thật tốt về xác xuất thống kê là con đường duy nhất để bảo vệ được những gì chúng ta đã tạo ra được, kể cả là tạo ra được nhờ may mắn.
